Tırnağın varsa başını kaşı atasözü, kendi gücünle yapabileceğin bir işte başkasına bel bağlamaman gerektiği anlamında kullanılır. Yani insan, elinden geleni önce kendisi yapmalı; her küçük iş için yardım beklememelidir.
Bu söz genellikle birinin gereksiz yere çevresindekileri meşgul ettiği durumlarda söylenir. Taşıdığı ders, çalışkanlık ve sorumluluk duygusudur. Mecazlı anlatımda, insanın sahip olduğu imkânla sorununu çözmesi öğütlenir; başkasının desteği yoksa bile durup beklemek yerine harekete geçmesi istenir.
Günlük hayatta basit tamirlerden ev işlerine, okul ödevlerinden küçük planlamalara kadar pek çok yerde karşımıza çıkar. Sözü söyleyen kişi, tembellik etmeden önce kendi çabasını göstermeyi hatırlatır.
Tırnağın varsa başını kaşı atasözü için örnek kullanım:
Elif, odasındaki sandalye gevşeyince hemen babasını çağırmak istedi. Annesi ona Tırnağın varsa başını kaşı deyince tornavidayı aldı ve vidasını kendi sıktı.