‘Yatanın yürüyene borcu var’ atasözü, emek sarf etmeden yaşayan kişilerin aslında çalışkanlara karşı görünmez bir borç altında olduğunu ifade eder. Hareketsizlik içinde sahip olunanların temelinde, bir başkasının alın teri yatmaktadır.
Bu atasözü çoğunlukla, bir aile ya da topluluk içinde bazı bireyler didinirken diğerlerinin rahatça oturduğu durumları eleştirmek için kullanılır. Çalışmadan kazanımdan pay alan kişiye bir öğüt ya da ince bir serzenişle söylenir; kişiye ‘bu rahatı sen değil, bir başkası kazandı’ mesajını verir. Atasözündeki ‘yatan’ ve ‘yürüyen’ sözcükleri mecazidir: biri eyleme geçen üretken insanı, diğeri ise tembellik içinde oturanı simgeler.
Günlük yaşamda aile içi sorumluluk paylaşımından iş hayatına kadar pek çok alanda bu atasözünün yankısını duyabiliriz. Toplumsal dayanışmayı ve ortak sorumluluğu hatırlatan bu söz, katkısız sürdürülen bir yaşamın aslında birisine borç anlamına geldiğini nazikçe ama kararlılıkla vurgular.
Yatanın yürüyene borcu var atasözü için örnek kullanım:
Kerem sabahtan beri evde uyuyup dinlenirken, ablası Selin tarlada ter döküp bütün işleri bitirmişti. Akşam sofraya oturup yemeğe uzanan Kerem’e babası sessizce gülümseyerek ‘Yatanın yürüyene borcu var, evlat’ dedi.