“Yiğit başından devlet ırak değildir” atasözüyle anlatılmak istenen, cesur ve erdemli bir karaktere sahip kişilerin er ya da geç saygın bir konuma kavuşacağıdır. Burada “devlet” sözcüğü maddi bir varlığı değil, toplumsal itibarı ve yüksek makamı simgeler.
Bu atasözü, dürüstlüğünden ve mertliğinden asla taviz vermeyen insanlar için söylenir. Böyle kişilerin çevresi tarafından bazen göz ardı edilse de zamanla hak ettikleri yere geleceğine duyulan inancı dile getirir. Değerini bulmakta geç kalan birine söylendiğinde teselli edici, onun yakınlarına söylendiğinde ise bir ümit telkini işlevi görür.
Günlük hayatta genellikle uzun süre emek vermiş, doğru bildiklerinden sapmamış ama henüz ödüllendirilmemiş biri hakkında konuşulurken kullanılır. Sabır ve erdemin bir gün mutlaka karşılık bulacağı inancını pekiştiren bu söz, toplumun vicdanında dürüst insana duyulan saygının bir yansımasıdır.
Yiğit başından devlet ırak değildir atasözü için örnek kullanım:
Mehmet, onlarca yıl boyunca küçük bir ilçede halka hizmet etmiş, hiçbir zaman çıkar hesabı yapmamıştı. Valilik kadrosuna atandığı haberi yayılınca mahalledeki yaşlılar, “Yiğit başından devlet ırak değildir, işte gördünüz mü?” diyerek birbirlerine baktılar.