Ağustosta beyni kaynayanın zemheride kazanı kaynar atasözü, sıcağın en şiddetli olduğu günlerde durmadan çalışıp emek veren kişinin, kışın kıtlık çekmeden bolluk ve rahatlık içinde yaşayacağı anlamında kullanılır.
Sözdeki ‘beyni kaynamak’, ağustos sıcağında güneşin altında ter döke döke uğraşmayı, yani işin en yoğun olduğu dönemde kolları sıvayıp çalışmayı anlatan bir benzetmedir. ‘Zemheride kazanın kaynaması’ ise kışın en dondurucu günlerinde bile evde ocağın tütmesini, sofranın dolu olmasını imler. Kısacası yazın dökülen ter, kışın berekete dönüşür.
Bu söz, daha çok zamanında çalışmanın ve geleceği düşünmenin değerini hatırlatmak için kullanılır. Bugün emek vermeyi göze alanın yarın huzur bulacağını, işini boşlayıp erteleyenin ise zor günlerde darda kalacağını anlatır. Tarla işinden ev ekonomisine kadar pek çok alanda karşımıza çıkabilir.
Ağustosta beyni kaynayanın zemheride kazanı kaynar atasözü için örnek kullanım:
Elif yaz boyunca bağ bahçe demeden çalışmış, komşuları tatile giderken o turşusunu kurmuş, reçelini kaynatmış, kışlık odununu istiflemişti. Kar kapıyı tutunca sıcacık sobasının başında mis gibi çorbasını yudumlarken, ağustosta beyni kaynayanın zemheride kazanının kaynadığını bir kez daha anladı.