“Ak gün ağartır, kara gün karartır” atasözüyle anlatılmak istenen şudur: insanın içinde bulunduğu koşullar, onun ruh hâlini ve görünüşünü doğrudan biçimlendirir. Neşeli, huzurlu günler yaşayan biri zamanla daha dinç, daha canlı bir hâl alırken; acı ve zorluk içinde geçen günler insanı derinden yıpratır, izler bırakır.
Bu atasözü bir vaatte ya da telkinde bulunmaz; yaşamın insanı nasıl şekillendirdiğini olduğu gibi gözler önüne serer. Süregelen sıkıntıların yüzü soldurduğunu, omuzları büktüğünü, insanı içten içe tükettiğini; buna karşın güzel günlerin insana bir parlaklık, bir tazelik kattığını anlatır. Hayatın bizi nasıl yonttğunu, üzerimizdeki izlerini nasıl bıraktığını betimleyen bir tespittir.
Ak gün ağartır, kara gün karartır atasözü için örnek kullanım:
Elif, uzun süredir işsiz kaldığı ve maddi sıkıntılarla boğuştuğu o dönemde giderek içine kapanmış, yüzündeki o eski canlılık yok olup gitmişti. Onu yıllardır tanıyan komşusu, bu değişimi görünce içini çekti: “Ak gün ağartır, kara gün karartır” dedi, “bu kadar yükü taşıyan insan bu hâle gelir.”