Büyük lokma ye de büyük söyleme atasözü, başkalarının yaptıklarını ya da düştüğü durumları eleştirirken temkinli olmamız gerektiğini hatırlatır. Hayatın döngüsünde bugün yadırgadığımız bir şey yarın bize de yaşanabilir.
Bu atasözü özellikle birinin başkasını sert biçimde yargıladığı ya da aynı duruma hiç düşmeyeceğinden emin olarak konuştuğu anlarda söylenir. İçindeki ‘büyük lokma ye’ ifadesi cömertliği ve bolluğu çağrıştırırken; ‘büyük söyleme’ kısmı ise kibre kapılarak başkasını aşağılamaktan, ona üstten bakmaktan kaçınmayı öğütler. Atasözünün özünde, insanın kendi zaaflarını görmezden gelerek bir başkasını mahkûm etmesine karşı derin bir uyarı yatar.
Günlük yaşamda biri hakkında keskin bir hüküm verildiği anlarda bu atasözü devreye girer ve konuşana nazik ama etkili bir ayna tutar. Alçakgönüllülüğü ve empatiyi ön plana çıkaran bu söz, insanı yargılamadan önce iki kez düşünmeye davet eder.
Büyük lokma ye de büyük söyleme atasözü için örnek kullanım:
Elif, işten çıkarılan bir meslektaşı için ‘Zaten öyle olmasa olmazdı, kendisi davet etti bunu’ diye sert bir yorum yaptı. Annesinin yaşlı gözleri ona döndü: ‘Büyük lokma ye de büyük söyleme kızım, hayat çok çabuk döner.’ Elif bir süre sessiz kaldı, söylediğine pişman olmuştu.