“Deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamış” atasözü, dengesiz ve öngörülemeyen kişilerle ilişki kurmanın tehlikeli olduğunu anlatmak için kullanılır. Bu söz, böyle birinin elinden ne geleceğini kimsenin kestiremeyeceğini vurgular.
Atasözündeki mecaz oldukça çarpıcıdır: dengesiz birine bal tattırılınca o, tüm çarşıdaki katranı silip süpürür. Yani böyle birine küçük bir fırsat ya da hoşuna giden bir şey verildiğinde, onu nasıl kullanacağı ya da ne ölçüde aşırıya kaçacağı tahmin edilemez. Bu yüzden atasözü, insanları kendini bilmez ve tutarsız kişilerden uzak durmaya davet eder.
Günlük hayatta bu atasözü genellikle bir yakınımız ya da tanıdığımız hakkında uyarıda bulunurken karşımıza çıkar. Dengesiz biri bir işe, bir topluluğa ya da bir fırsata dahil edildiğinde her şeyi alt üst edebileceği kaygısıyla dile getirilir.
Deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamış atasözü için örnek kullanım:
Ahmet, mahallenin en düzensiz adamı olarak bilinen Recep’e iyilik olsun diye küçük bir sorumluluk vermişti; ancak Recep kısa sürede tüm ortamı birbirine kattı, kimseyle anlaşamadı ve düzeni bozdu. Elif başını sallayarak deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamış dedi ve bu kişiyle hiç iş tutmadığı için şanslı saydığını ekledi.