“Fare çıktığı deliği bilir” atasözü, kötü niyetle iş çeviren ya da başkalarını kandırmaya alışmış kişilerin, başları belaya girdiğinde çıkış yollarını son derece iyi bildiklerini dile getirir. Farenin kendi çıktığı deliği her zaman hatırlaması, bu mecazın temelini oluşturur.
Atasözü, hileyle ya da art niyetle hareket eden birinin hesap vermesi gerektiği bir anda nasıl kıvrak biçimde sıyrıldığını izleyen kişilerin ağzından dökülür. Söz, bir hayranlık ifadesi değil; aksine, o kişinin bu kurnazlığa ne denli alışkın olduğunu ortaya koyan acı bir tespittir. Günlük hayatta dolandırıcılıktan iş dünyasına, siyasetten toplumsal ilişkilere kadar pek çok alanda duyulabilir.
Atasözünün vermek istediği mesaj aslında bir uyarı niteliği taşır: kötü yollara alışmış kişiler, bu alışkanlıkları sayesinde sıkışık durumlardan çıkmayı da öğrenirler; onların kurtulmuş görünmesi, dürüst davrandıkları anlamına gelmez.
Fare çıktığı deliği bilir atasözü için örnek kullanım:
Kerem, yıllardır çevresindeki insanları dolandırdığı için her hukuki süreçten nasıl sıyrılacağını adım adım biliyordu. Mahkeme koridorundan rahatça çıkıp giden Kerem’i gören eski iş arkadaşları birbirine bakarak “Fare çıktığı deliği bilir” diye mırıldandı.