Irmak kenarına çeşme yapılamaz atasözü, büyük ve işlevsel bir şeyin yanına daha küçük ve yetersiz bir alternatif oluşturmanın boşuna olduğunu vurgular. Irmak zaten suya erişim sağlarken onun hemen yanı başına bir çeşme inşa etmek hem gereksiz hem de işlevsiz kalır.
Bu atasözü hayatın çeşitli alanlarında karşımıza çıkabilir. Örneğin bir sektörde hâlihazırda güçlü ve köklü bir rakip varken aynı alanda oldukça sınırlı kaynaklarla bir girişim başlatmaya kalkmak ya da bir mahallede büyük bir spor tesisi varken hemen yanına küçük bir alan açmak bu atasözünü akla getirir.
Gereksiz bir çabaya ya da anlamsız bir yatırıma dikkat çekmek isteyenler bu atasözüne başvurur. Güçlü olanın zaten her ihtiyacı karşıladığı bir yerde daha zayıf bir seçenek sunmanın kimseye fayda sağlamayacağı hatırlatılmak istendiğinde kullanılır.
Irmak kenarına çeşme yapılamaz atasözü için örnek kullanım:
Kerem, kasabadaki büyük hastanenin hemen karşısına küçük bir klinik açmayı planladığını söyleyince ortağı başını sallayarak ‘Irmak kenarına çeşme yapılamaz’ dedi. O hastane bütün ilçeye yetiyordu; bu küçük klinik varlık bile gösteremezdi.