Kavun karpuz yata yata büyür atasözü, çalışmadan, çaba göstermeden rahat etmeyi seven insanların durumunu anlatmak için kullanılır. Burada asıl vurgu, emek harcamadan işlerin kendiliğinden yoluna girmesini bekleyen kişilerdedir.
Bu söz çoğu zaman tembellik eden, sorumluluklarından kaçan ya da sürekli oyalanan kimseler için söylenir. Taşıdığı ders açıktır: Bir şeyin iyi sonuç vermesi için emek gerekir; boş durmakla ilerleme sağlanmaz. Günlük hayatta, dersine çalışmayan öğrenciden ev işlerini sürekli erteleyen yetişkine kadar pek çok durumda duyulabilir.
Bazen sert bir uyarı gibi, bazen de hafif alaylı bir sitem olarak kullanılır. Mecazlı anlatımı sayesinde, rahatına çok düşkün olup gayret göstermeyenleri kısa ve akılda kalıcı biçimde eleştirir.
Kavun karpuz yata yata büyür atasözü için örnek kullanım:
Mehmet bütün akşam telefona bakıp ödevini yapmayınca babası, kavun karpuz yata yata büyür diye söylendi. Ardından masaya oturup işi birlikte tamamlamasını istedi.