Kendi gözündeki merteği görmez de elin gözündeki çöpü görür atasözü, kişinin kendi hatalarını fark etmeden başkalarının küçük kusurlarını büyütmesi anlamında kullanılır. Burada mertek ve çöp karşıtlığı, eleştiride ölçüyü kaçırmayı anlatır.
Bu söz, özellikle birini yargılamadan önce kendine bakması gerekenlere söylenir. Verdiği ders açıktır: İnsan, başkasını düzeltmeye kalkmadan önce kendi davranışlarını sorgulamalıdır. Günlük hayatta aile içinde, iş yerinde ya da arkadaş sohbetlerinde sıkça karşımıza çıkar.
Kendi gözündeki merteği görmez de elin gözündeki çöpü görür atasözü için örnek kullanım:
Toplantıda Mehmet, geç kalınca herkesin düzenini eleştirmeye başladı. Ayşe de ona gülümseyip kendi gözündeki merteği görmez de elin gözündeki çöpü görür sözünü hatırlattı.