“Şap ile şeker bir değil” atasözü, dışarıdan birbirine benziyor gibi duran şeylerin özünde son derece farklı olduğunu anlatmak için kullanılır. Yüzeysel benzerliklere aldanarak iki şeyi eş değer saymak yanılgısına karşı bir uyarı niteliği taşır.
Atasözündeki şap, beyazımsı görünüşüyle şekeri andıran ancak ağızda buruk ve sert bir his bırakan bir mineraldir. İkisi yan yana konulunca göz kolayca aldanabilir; ama ilk tadımda gerçek hemen kendini belli eder. Hayatta da iki kişi, iki ürün ya da iki teklif dışarıdan ne kadar benzer görünürse görünsün, değerleri, kaliteleri ya da sonuçları arasında derin uçurumlar olabilir.
Bu atasözü genellikle birinin bir seçim yaparken aldandığı ya da haksız bir kıyaslama yapıldığı durumlarda söylenir. Aldatıcı benzerliklere karşı dikkatli olmayı ve her şeyin göründüğü gibi olmadığını hatırlatır.
Şap ile şeker bir değil atasözü için örnek kullanım:
Kerem, iki iş ortağı adayının özgeçmişlerinin neredeyse aynı olduğunu görünce aralarında fark olmadığını düşünmüştü. Birlikte çalışmaya başlayınca biri sorumluluk üstlenirken diğerinin her zor işten kaçındığını fark etti. Şap ile şeker bir değilmiş, dedi içinden; dış görünüşe bakarak karar vermenin ne kadar yanıltıcı olabileceğini öğrenmişti.