Sen işlersen mal işler, insan böyle genişler atasözü, emek verildiğinde eldeki imkânların boşa durmayıp değer kazandığını anlatır. Yani kişinin malı, toprağı, işi ya da parasını akıllıca kullanması; çalışıp çabalaması, elindekini büyütür.
Bu söz genellikle tembellik edenlere ya da kazancını değerlendirmeyenlere söylenir. Taşıdığı ders, bir şeyin kendiliğinden artmayacağı; emek, düzen ve dikkatle bereket bulacağıdır. Günlük hayatta küçük bir dükkânı işletirken, tarlayı ekip biçerken ya da birikimi yatırıma dönüştürürken karşımıza çıkar. Söz, insanı çalışkan olmaya ve elindeki fırsatı değerlendirmeye çağırır. Hareketsiz duran malın sahibine fayda sağlamayacağını, işleyen şeyin de zamanla büyüyeceğini ima eder.
Sen işlersen mal işler, insan böyle genişler atasözü için örnek kullanım:
Ayşe, yeni açtığı tezgâhta her gün düzenli çalıştı. Babası ona Sen işlersen mal işler, insan böyle genişler atasözünü sık sık hatırlattı. Birkaç ay sonra işlerin canlandığını görünce bunun ne kadar doğru olduğunu anladı.