Söz var dağa çıkarır, söz var dağdan indirir atasözü, ağzımızdan çıkan bir sözün insanı kızdırabileceğini de sakinleştirebileceğini anlatır. Yani söz, yerinde kullanılırsa bir kapıyı açar; düşünmeden söylenirse arayı bozabilir.
Bu atasözü genellikle kırıcı konuşan, karşısındakini gereksiz yere geren ya da bir tartışmayı tırmandıran kişilere karşı hatırlatılır. Aynı zamanda yumuşak ve ölçülü konuşmanın değerini de vurgular. Günlük hayatta aile içinde, iş yerinde ya da arkadaş sohbetlerinde sıkça karşılaşılır; çünkü bazen tek bir cümle ortamı gerer, bazen de aynı mesele doğru sözle yumuşar. Buradaki mecaz, sözün insanların duyguları üzerindeki güçlü etkisidir.
Söz var dağa çıkarır, söz var dağdan indirir atasözü için örnek kullanım:
Mehmet, tartışma sırasında sert konuşunca ortam bir anda gerildi. Ayşe onu sakinleştirip Söz var dağa çıkarır, söz var dağdan indirir diyerek önce sesini yumuşatmasını hatırlattı.