Acıkan ne olsa yer, acıyan ne olsa söyler atasözü, sıkıntıya düşen insanın seçici davranma lüksünün kalmadığını anlatmak için kullanılır. Karnı iyice acıkan kişi önüne ne konursa yer; aynı şekilde geçim derdine düşen biri de bulduğu her işe, her kazanç kapısına razı olur. Yüreği yanan, derdi büyük olan insan ise sözünün sonunu hesaplamadan, içinden ne geçiyorsa onu söyleyiverir.
Bu söz çoğunlukla, zorluğun insanı nasıl değiştirdiğini hatırlatmak istediğimizde söylenir. Rahat günlerinde işini beğenmeyen ya da konuşmasına dikkat eden biri, darda kaldığında veya kalbi kırıldığında bambaşka davranabilir. Atasözü bize hem böyle anlardaki davranışları biraz anlayışla karşılamayı hem de acıyla söylenmiş sert sözlere fazla takılmamayı öğütler.
Atasözünün iki kanadı da aynı gerçeğe işaret eder: İhtiyaç ve acı, insanı normal şartlarda yapmayacağı şeylere itebilir. Bu yüzden zor durumdaki birini yargılamadan önce onun ne yaşadığını anlamaya çalışmak gerekir.
Acıkan ne olsa yer, acıyan ne olsa söyler (Acıkan ne yemez, acıyan ne demez) atasözü için örnek kullanım:
Fabrikadaki işinden çıkarılan Kerem, aylarca uğraştıktan sonra bulduğu yorucu ve düşük ücretli işe ses çıkarmadan başladı. Durumuna üzülen arkadaşına, acıkan ne olsa yer acıyan ne olsa söyler diyerek omuz silkti. Bir lokma ekmek için artık iş beğenmenin sırası olmadığını söylüyordu.