“Anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az” atasözü, zekâsı ve sezgisi keskin olan birinin küçük bir ipucundan her şeyi kavrayabileceğini; buna karşın kavrayışı kıt olan birinin en net, en yüksek sesli anlatımdan bile bir şey çıkaramayacağını vurgular.
Bu atasözünde iki zıt tip karşılaştırılır: bir yanda ince sesi bile müzik gibi dinleyip anlayan kişi, öte yanda kulağına davul zurna çalınsa yine de sağır kalan kişi. Asıl mesaj şudur: anlayış, söylenenlerin hacmiyle değil, dinleyenin zihnindeki açıklıkla ilgilidir. Kimi insanlara bir bakış, bir ima, kısa bir söz yeter; kimi insanlara ise saatlerce anlatsan boşunadır.
Günlük hayatta bu atasözünü çoğunlukla biri defalarca uyarıldığı hâlde aynı hatayı tekrarladığında ya da kendisine açık açık söylenen bir şeyi hâlâ kavrayamadığında duyarız. Sabırla açıklama yapan biri yorgunlukla bu sözü söylediğinde içinde hem bir kabullenme hem de hafif bir hayıflanma sezilir.
Anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az atasözü için örnek kullanım:
Kerem, müdürün toplantıdaki o kısa ve dolaylı sözünden hemen ne kastedildiğini anlamıştı; yanındaki arkadaşı ise durumu kavrayabilmek için her şeyin tek tek, uzun uzun açıklanmasını bekledi. Sonunda Kerem gülerek “Anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az” dedi.