“Arayan Mevlasını da bulur belasını da” atasözü, kişinin hangi niyetle ve hangi yönde arayış içinde olduğunun, eninde sonunda onu o yöne götüreceğini anlatır. İyi bir insan iyiyi, hayırlıyı, huzuru bulurken; kötülüğe meyilli biri de kendi sonunu hazırlayacak şeylerin içine düşer.
Bu atasözünde asıl vurgu, insanın iç dünyasıyla dış yaşamı arasındaki derin bağdır. Kim ne arıyorsa, hayat ona onu gösterir. Günlük hayatta özellikle birinin kendi başını belaya soktuğunu ya da tam tersine dürüstlüğünün meyvesini topladığını gördüğümüzde bu sözü hatırlarız. Hem bir uyarı hem de bir teselli niteliği taşır: Kötü niyetliler eninde sonunda hak ettiklerini bulacaktır, iyi yolda gidenler ise kaybolmayacaktır.
Arayan Mevlasını da bulur belasını da atasözü için örnek kullanım:
Kerem, yıllardır usulsüz yollarla köşeyi dönmeye çalışıyordu; sonunda hem işini hem de itibarını yitirdi. Öte yandan dürüstlükten ödün vermeyen arkadaşı Mehmet, zorlu dönemleri atlattıktan sonra gerçekten güvendiği insanlarla sağlam bir iş kurdu. “Arayan Mevlasını da bulur belasını da” derler ya, ikisinin hayatı bu sözün tam bir yansımasıydı.