Can çıkmayınca huy çıkmaz atasözüyle anlatılmak istenen, bir insanın doğasında köklü biçimde yer etmiş alışkanlıklarının ve karakter özelliklerinin yaşamı boyunca neredeyse hiç değişmeyeceğidir. İnsan, varlığını sürdürdüğü sürece kendi huyuyla birlikte var olmaya devam eder.
Bu atasözü genellikle birinin tekrarlanan olumsuz davranışları karşısında, ‘artık değişir’ umuduyla bekleyenlere ya da sürekli aynı hatayı yapan birine sitem ederken söylenir. Hem bir kabullenişi hem de hafif bir çaresizliği dile getirir; karşıdakini dönüştürmeye çalışmak yerine onun yapısını olduğu gibi benimsemeyi önerir.
Atasözündeki mecaz son derece güçlüdür: ‘can çıkmak’ ifadesi ölümü çağrıştırır ve alışkanlıkların ancak hayatın sonunda tükeneceğini vurgular. Bu yüzden söz, günlük dilde çoğunlukla bir iç çekiş ya da yorgun bir gülümsemeyle birlikte kullanılır.
Can çıkmayınca huy çıkmaz atasözü için örnek kullanım:
Elif, komşusunun yıllardır her sabah balkonda sigara içtiğinden şikâyet etmiş, defalarca konuşmuş ama bir sonuç alamamıştı. Annesi ona dönerek ‘Bırak kızım, can çıkmayınca huy çıkmaz’ dedi ve Elif de o günden sonra beklentisini bıraktı.