“Çok söz yalansız, çok mal haramsız olmaz” atasözüyle anlatılmak istenen, aşırıya kaçmanın kaçınılmaz olarak bir kirlilik getireceğidir: kim dur durak bilmeksizin konuşursa sözlerine er ya da geç gerçek dışı şeyler karışır; kim de sınır tanımadan servet biriktirirse o servetin içinde mutlaka haksız yoldan elde edilmiş kazanç bulunur.
Bu atasözü iki ayrı ama özde benzer uyarıyı tek çatı altında toplar. Dil açısından bakıldığında: söylenecek her şeyin bir sınırı vardır; o sınır zorlandığında insan farkında olmadan ya bilmediği şeyleri konuşmaya, ya da gerçeği süslemeye başlar. Servet açısından ise büyük kazançların her zaman temiz kalması güçtür; bu yüzden olağandışı bir zenginlik çoğu zaman sorgulanmayı beraberinde getirir.
Atasözü, çevresindeki aşırı konuşkan ya da şaşırtıcı derecede varlıklı birine yorum yapılırken sıkça dile getirilir. Ölçülü olmayı, hem sözde hem kazançta bir denge gözetmeyi salık verir; kısaca her şeyin fazlasının bir bedeli olduğunu hatırlatır.
Çok söz yalansız, çok mal haramsız olmaz atasözü için örnek kullanım:
Kerem saatlerce konuşmuş, her konuda ahkâm kesmişti; toplantı sonunda anlattıklarının bir bölümünün gerçeği yansıtmadığı ortaya çıkınca babası ona döndü ve “Çok söz yalansız, çok mal haramsız olmaz” diyerek bir dahaki seferinde daha ölçülü konuşmasını öğütledi.