Aklı başına gelmek deyimi, iki farklı anlamda kullanılır. Birincisi ve en yaygın olanı; yanlış davranan, hatalar yapan ya da çevresinin uyarılarını dikkate almayan birinin bir noktada kendini sorgulayıp sağduyulu bir tutum benimsemesidir. İkinci anlamıyla ise bayılan ya da büyük bir şok geçiren kişinin bilincini yeniden kazanmasını, kendine gelmesini anlatır.
Deyim günlük konuşmalarda en çok birinci anlamıyla karşımıza çıkar. Söz dinlemeyen, aceleci kararlar veren ya da hatalarında ısrar eden biri için ‘Umarım bir gün aklı başına gelir’ denir. Bu söz bazen kişiye duyulan bir umudu, bazen de çok geç gelen bir uyanışı yansıtır. Mecaz boyutuyla bakıldığında, deyim aklın tam anlamıyla kişi üzerinde hâkimiyet kurması, yani yerli yerine oturması imgesinden beslenir.
Aklı başına gelmek deyiminin örnek kullanımı:
Kerem aylarca derslere girmedi, öğretmenlerinin uyarılarını dinlemedi. Başarısızlık karnesiyle eve gelince sonunda aklı başına geldi ve çalışma masasına oturdu. Annesi oğlundaki bu değişimi görünce büyük bir sevinç duydu.