Çöpsüz üzüm deyimi, etrafında fazla akrabası olmayan, aile çevresi oldukça dar olan kimseyi anlatmak için kullanılır. Yalnız kalmış, aile bağları zayıf ya da kopuk birisinden söz edilirken bu deyime başvurulur.
Deyimin özünde güçlü bir görsel mecaz yatar: salkımından ayrılmış, sapsız tek bir üzüm tanesi gibi bu kişi de kendisini tutacak, zor anlarda yanında duracak yakınlardan yoksundur. Durum bir suçlama değil; çoğunlukla acıma, anlayış ya da hafif bir üzüntüyle dile getirilir.
Evlilik, miras, hastalık gibi aile desteğinin önem kazandığı konuşmalarda doğal biçimde karşımıza çıkar. Söz, kişinin değersizliğini değil yalnızca akraba çevresinin azlığını vurgular.
Çöpsüz üzüm deyiminin örnek kullanımı:
Elif, Kerem’in düğününe geldiğinde damat tarafında yalnızca bir teyze ile bir eski komşunun oturduğunu gördü. Yanındaki arkadaşına fısıldadı: ‘Çöpsüz üzüm bu adam, ailesi hiç yok mu?’ Kerem çocukken anne ve babasını kaybetmiş, uzak akrabaları da zamanla hayatından çıkıp gitmişti.