‘Ekmeğine kuru, ayranına duru mu dedik?’ deyimi, birine hiçbir hakaret ya da olumsuz söz yöneltilmemişken o kişinin kızıp alınması üzerine ‘Ne zaman sana kötü bir şey söyledik ki?’ anlamında kullanılır. İnce bir şaşkınlık ve hafif bir kınama içeren bu ifade, karşı tarafın tepkisinin yersiz olduğunu vurgular.
Deyimin özündeki benzetme, geleneksel misafirperverlik anlayışına dayanır. Sofradaki ekmeği ‘kuru’ ya da ayranı ‘bulanık’ bulmak, ev sahibine yöneltilebilecek en ince eleştirilerdendir; ‘bunları bile söylemedik’ demek, en küçük bir saygısızlık bile yapılmadığını pekiştirmek içindir. Bu yüzden deyim, haksız yere kırılan ya da gereksiz yere küsen birine nazikçe ama sitem dolu bir biçimde söylenir.
Ekmeğine kuru, ayranına duru mu dedik? deyiminin örnek kullanımı:
Ayşe sabah toplantıda iki kelime söyledi, Mehmet öğleden sonra ona hiç bakmadı. Ayşe dayanamayıp sordu: ‘Ekmeğine kuru, ayranına duru mu dedik ki bu hâle geldin?’ Mehmet bir süre durakladı ve haklı olduğunu kabul etti.