Hesabını, kitabını yapmak deyimi, herhangi bir konu ya da karar üzerinde uzun uzun ve derin biçimde düşünmek, zihinsel olarak her şeyi ince ince tartmak anlamına gelir.
Özellikle hayatı etkileyecek büyük kararlar söz konusu olduğunda, kişinin aceleci davranmak yerine tüm olasılıkları sabırla kafasında değerlendirdiği durumlarda bu deyim sıkça kullanılır. Olası sonuçları önceden tasarlamak, her ihtimali göz önünde bulundurmak bu derin düşünme sürecinin özünü oluşturur.
Deyimdeki ‘hesap’ ve ‘kitap’ sözcükleri, titiz ve düzenli bir takip anlayışını çağrıştırır; bu iki sözcük bir arada kullanıldığında son derece kapsamlı ve sistematik bir zihinsel sürecin imgesi ortaya çıkar. Çevremizden biri önemli bir karar arifesinde sessiz sedasız düşüncelere daldığında ‘Hesabını kitabını yapıyor’ diyerek bu deyimi doğal biçimde kullanırız.
Hesabını, kitabını yapmak deyiminin örnek kullanımı:
Elif, yıllardır hayalini kurduğu kendi işini kurmayı ciddi ciddi düşünmeye başlamıştı. Önce hesabını kitabını yapmak istediği için birkaç hafta boyunca notlar aldı, masrafları ve gelirleri tek tek kafasında canlandırdı. Sonunda yeterince düşündüğüne kanaat getirip ilk adımı atmaya karar verdi.