İnsan sarrafı deyimi, karşısındaki kişinin karakterini, niyetini ve güvenilirliğini kısa sürede doğru kavrayabilen kişi için kullanılır. Böyle biri, yalnızca söylenenlere bakmaz; tavırları, bakışları ve küçük ipuçlarını da değerlendirerek kolay kolay yanılmaz.
Bu deyim genellikle insan ilişkilerinde tecrübeli, çevresindekileri dikkatle gözlemleyen ve kimin samimi kimin çıkarcı olduğunu çabuk anlayan kişiler için söylenir. İçindeki mecaz, insanı değer biçilen bir şey gibi ince ince tartma düşüncesine dayanır. Bu yüzden söz, hem takdir hem de güven duygusu taşır; günlük hayatta da sıkça, ‘onu kimse kandıramaz’ anlamına yakın bir övgü olarak duyulur.
İnsan sarrafı deyiminin örnek kullanımı:
Ayşe, yeni gelen çalışanın birkaç gün içinde ne kadar dikkatli ve dürüst olduğunu fark etti; herkes şaşırınca ona insan sarrafı demeye başladılar. Mehmet de toplantıda kimin işi savsaklayacağını önceden sezince yine şaşırtmadı.