Söz ağızdan dirhemle çıkmak deyimi, kişinin konuşurken ağzından sözü kolay kolay çıkarmaması, çok ölçülü ve az konuşması anlamına gelir. Böyle biri ya çekingen olduğu için ya da konuşmadan önce iyice düşündüğü için suskun kalabilir.
Bu deyim genellikle konuşkan olmayan, içe kapanık ya da temkinli insanlardan söz ederken kullanılır. Kimi zaman bir insanın ağırbaşlılığını anlatır, kimi zaman da ondan biraz daha açık olmasının beklendiğini sezdirir. Buradaki “dirhem” sözü, azlığı ve küçüklüğü çağrıştırarak ifadenin mecazını güçlendirir.
Günlük hayatta bir toplantıda, kalabalık bir aile ortamında ya da yeni tanışılan kişiler arasında böyle insanlar için bu deyim söylenebilir. Yani sözünü tartarak konuşan, lafı uzatmayan, bazen de sır saklayan kişiler anlatılır.
Söz ağızdan dirhemle çıkmak deyiminin örnek kullanımı:
Ayşe yeni sınıfında ilk günlerde söz ağızdan dirhemle çıkıyordu; sorulara kısa yanıtlar veriyordu. Zamanla açıldı ama hâlâ gereksiz yere laf uzatmamayı tercih ediyor.