“Arafta soyulmuş hacıya dönmek” deyimi, bir kimsenin son derece zor bir duruma düşmesini, elindeki her şeyi yitirerek büsbütün çaresiz kalmasını anlatır.
Bu deyimdeki benzetme oldukça çarpıcıdır: Arafat’ta bulunan bir hacı, kutsal bir görevin tam ortasındadır ve o anın ona özgü kuralları vardır; böyle bir kişinin soyulup soğana çevrilmesi hem maddi hem manevi açıdan tam bir çöküşü simgeler. Deyim, yalnızca para ya da mal kaybetmeyi değil, insanın kendini ne yapacağını bilemez, çıkış yolu göremez bir hâlde bulmasını da kapsar.
Genellikle birden bire gelen felaketler, beklenmedik kayıplar ya da zincirleme ters giden olaylar sonucunda bir kişinin içine düştüğü çaresizliği aktarmak için kullanılır. “Ne yapacağını bilmemek” ya da “dört bir yanı kapalı hissetmek” duygusunu güçlü biçimde ifade eden bu deyim, günlük dilde zaman zaman şaka yollu, zaman zaman ise gerçek bir üzüntüyle dile getirilir.
Arafta soyulmuş hacıya dönmek deyiminin örnek kullanımı:
Mehmet, yıllarca biriktirdiği parayı ortak olduğu işe yatırmıştı; ne var ki ortağı iflas edince hem birikimi hem de evi gitti. Arkadaşları onu görünce “Arafta soyulmuş hacıya döndün” demekten kendilerini alamadılar, Mehmet ise ne diyeceğini bilemeden sadece başını salladı.