Dut yemiş bülbüle dönmek deyimi, bir kimsenin herhangi bir nedenle aniden susup kalması, bir türlü ağzını açamaması anlamına gelir. Şaşkınlık, korku, utanç ya da derin bir çaresizlik gibi duygular insanı zaman zaman tam anlamıyla dilsiz bırakabilir; işte böyle anlarda bu deyim devreye girer.
Deyim özellikle her fırsatta konuşan, lafı eksik bırakmayan birisinin beklenmedik bir anda birdenbire sessizleşmesi durumunda güçlü bir etki yaratır. Azarlanma, şok edici bir haber ya da ağır bir suçlama karşısında ne diyeceğini bilemeyen insanlar için sıklıkla kullanılır.
Deyimin içindeki mecaza bakıldığında tablo oldukça çarpıcıdır: güzel ötüşüyle ün kazanmış bülbül, dut yediğinde gagası renklenir ve o büyüleyici sesi bir süre için kesilir. Bu görüntü, en becerikli konuşanın bile bazen susup kalabileceğini ustalıkla gözler önüne serer.
Dut yemiş bülbüle dönmek deyiminin örnek kullanımı:
Sabahtan beri eleştirilerini dile getirmekten çekinmeyen Elif, patronun toplantıya girerek projeyi iptal ettiğini açıkladığı an dut yemiş bülbüle döndü. Ağzını açmak istedi ama hiçbir sözcük çıkmadı ortaya; odadaki herkes onun bu sessizliğine şaşırıp baktı.