Şekil şemail deyimi, bir insanın ya da nesnenin dışarıya yansıyan görünüşünü ve genel çehresini anlatmak için kullanılır. Kişinin ne kadar bakımlı ya da bakımsız olduğunu, nasıl bir izlenim uyandırdığını betimlemek istediğimizde bu deyime başvururuz; olumlu ya da olumsuz her türlü bağlamda kullanılabilir.
Gündelik dilde en çok birinin fiziksel halindeki değişimi vurgulamak için tercih edilir. Uzun süredir görülmeyen ya da yorgunluk nedeniyle özensiz bir görüntü sergileyen biri için ‘şekil şemaline bak’ gibi ifadeler sıkça duyulur. Deyim, kişinin ilk bakışta bıraktığı genel izlenimi tek bir söz öbeğiyle özetlemenin pratik bir yolu olduğundan hem merakla hem de hafif bir eleştiriyle yüklü cümlelerde yaygın biçimde karşımıza çıkar.
Şekil şemail deyiminin örnek kullanımı:
Elif, uzun bir iş seyahatinden döndüğünde arkadaşları onu hemen tanıyamadı. Ayşe endişeyle ‘Bir de şekil şemaline bak, hiç uyumamışsın!’ dedi. Elif gülerek ‘Biliyorum, ama iş bitti ya, o yeter!’ karşılığını verdi.