Afyonu patlamamak deyimi, bir kişinin sabah uykusundan yeni uyanmış gibi henüz toparlanamaması, zihninin ve bedeninin tam olarak harekete geçmemiş olması anlamına gelir. Kişi uyanıktır ama daha kendinde değildir; ağır, dalgın ve yavaştır.
Bu deyim çoğunlukla sabahın erken saatlerinde, henüz uyku sersemliğini üzerinden atamamış kimseler için kullanılır. Böyle birinden hızlı bir iş ya da net bir karar beklemek pek doğru olmaz, çünkü düşünceleri henüz berraklaşmamıştır. Deyimdeki benzetme, afyonun verdiği uyuşukluğun bir süre sürmesine dayanır; o uyuşukluk dağılmadan kişi güne gerçekten başlamış sayılmaz.
Günlük hayatta, sabah kahvaltısını etmeden pek konuşmak istemeyen ya da ilk saatlerde ağır ağır hareket eden kişileri anlatırken bu deyime sık sık başvururuz.
Afyonu patlamamak deyiminin örnek kullanımı:
Sabah yedide zar zor kalkan Kerem, mutfakta dalgın dalgın bardağı doldururken sütü masaya döktü. Annesi gülerek, daha afyonun patlamamış galiba, biraz su iç de kendine gel dedi. Kerem ise tek kelime etmeden sandalyeye çöküp gözlerini ovuşturmaya devam etti.